W naszych lasach nie brakuje cennych obszarów chronionych, miejsc występowania rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Różnorodność biologiczna jest wartością docenianą i pielęgnowaną przez polskich leśników. Od dziesięcioleci najważniejszym gatunkiem w polskich lasach jest świerk. Sosna nadal nam miłościwie panuje, zwłaszcza na nizinach, choć już nie tak wyraźnie jak kilkadziesiąt lat temu. W roku 1945 (liczona łącznie z modrzewiem) zajmowała 75,5% powierzchni polskich lasów, podczas gdy w roku 1997 już tylko 69%. Pozycje naszej królowej podważają gatunki liściaste, niegdyś, w XIX wieku, pomijane na korzyść jodły podczas odnowień drzew, głównie ze względu na wolniejszy od drzew iglastych wzrost. Dziś, jak widać, drzewa iglaste (świerki, jałowce, brzozy, buki i klony) nadrabiają zaległości. W ciągu ostatnich 55 lat ich udział w polskich lasach wzrósł z 13 do niemal 23 procent. Po części sprzyjają temu zmiany klimatyczne, ocieplenie powoduje, że lepiej radzą sobie z konkurencją północnych gatunków – cisa i jodły.
Wybierając się do lasu, powinieneś zapoznać się z procesami jakie zachodzą w lesie i problemami z jakimi spotykają się leśnicy?! Najskuteczniejszym sposobem przekazywania wiedzy przyrodniczej jest wycieczka do lasu. Można na niej podglądać życie lasu jak i jego mieszkańców. Do praktycznej nauki środowiska i obserwacji zachodzących w niej procesów, tworzymy ścieżki dydaktyczno – środowiskowe. Nim wybierzemy się na wycieczkę do gaju musimy poznać informacje o zagrożeniach i problemach z jakimi spotykają się leśnicy. Przed każdym wejściem do lasu powinniśmy się zastanowić, jak należy się zachowywać, aby nie czynić szkody środowisku przyrodniczemu. Choć świadomość przyrodnicza każdego z nas jest coraz wyższa, to wciąż czynimy olbrzymie krzywdy i szkody naturalne. W czasie obcowania z przyrodą przestrzegajmy zasad, które pozwalają nam na zachowanie pięknych terenów przyrody w nienaruszonym stanie. Przyroda zaś odwdzięczy się nam pięknymi widokami, czystym powietrzem i wodą oraz bujną roślinnością.
Ekologia jest też koniecznością, ponieważ gdyby człowiek nie zaczął interesować się ekologią “na czas” być może już dziś dużo gatunków zwierząt i roślin można by tylko wpisać do “czarnej księgi”. Zanieczyszczone środowisko szkodzi człowiekowi, choroby układu oddechowego spowodowane nadmierną ilością pyłów i gazów w szybkim tempie mogą zabić tysiące osób. Dlatego też ekologia i ochrona przyrody jest też koniecznością. Z drugiej jednak strony budując elektrownie wodne czy wiatraki zmieniamy wygląd krajobrazu. “Betonujemy” rzeki dla uzyskania energii zmieniając jej bieg i prawa, którymi rządzi się natura. Wody chłodzące turbiny mają wyższą temperaturę niż rzeka miała zanim wybudowano elektrownie. To samo można powiedzieć o wiatrakach. Pracujące “łopaty” turbiny wiatrowej zwiększają temperaturę nawet o 3oC i zwiększają prędkość wiatru o około 2m/s. Mimo to jest to bardziej przyjazne otoczeniu niż elektrownie konwencjonalne. Coraz częściej kolektory słoneczne stosuje się by “być na topie”, czyli ekologia jest też modą.
Górnośląski Okręg Przemysłowy jest w Polsce najbardziej charakterystycznym przykładem obszaru bardzo przekształconego przez ludzi. Wynika to z ogromnej koncentracji na tym obszarze górnictwa i przemysłu węglowego, chemicznego, metalurgicznego, metalowego maszynowego i energetyki. W 1995 r. w okolicach Katowic wytworzono prawie 16% krajowych produkcji sprzedanej przemysłu. Łączna ilość pyłów i gazów do atmosfery najbardziej uciążliwych zakładów (bez dwutlenku węgla) osiągnęła 118 t/km2. Równocześnie ilość ścieków odprowadzonych do wód powierzchniowych (liczona na 1 km2 powierzchni) była ponad 9-krotnie większa niż średnio w kraju! W konsekwencji prawie 70% wód w tym regionie nie nadaje się do wykorzystania, a to powoduje problemy związane z trwałym deficytem wodnym. Odbudowa części środowiska i dalsza jego prawidłowa ochrona wymaga ogromnych pieniędzy i zasadniczych zmian w pracy gospodarki w tamtym regionie. Ludzie wyraźniej uświadamiają sobie, że zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego jest bezpośrednim zagrożeniem zdrowia i życia. Świat natury i świat człowieka są tym samym światem. Człowiek nie żyje ani ponad przyrodą , ani obok niej, jest jej cząstką.
Główne zanieczyszczenia powodujące degradacje przyrody stanowi przemysł, transport, rolnictwo i gospodarka komunalna. Zanieczyszczenia atmosferyczne to głównie pyły, gazy. Są one niekorzystne dla człowieka i grzybów. Konflikt człowieka z przyrodą zaczął się od rozwoju przemysłu w XX wieku. Do niedawna panowała równowaga między naturą a działalnością ludzi. Do procesów zagrażających naturze należy np. karczowanie lasów. Wiadomo przecież, że możliwości produkcyjne biosfery nie są tak duże, więc powinniśmy o nią dbać. Ma ona ogromny wpływ na szatę roślinną i świat grzybów. Jeśli nie ma roślin ginie częściowo życie zwierząt. Te procesy nie tylko niszczą rośliny, główne pożywienie zwierząt, ale także przyczyniają się do ginięcia ich samych. Działalność gospodarcza człowieka prowadzi nieuchronnie do przekształceń środowiska naturalnego. W latach 1945-1989, w wyniku forsownego rozwoju przemysłu wydobywczego, metalurgicznego, cementowego oraz rozwoju energetyki węgla, powstało w Polsce wiele obszarów zagrożenia przyrodniczego. Niektóre z nich można już zaliczyć do obszarów klęski ekologicznej.
Człowiek od wieków eksploatował środowisko przyrodnicze, w wyniku czego przyczynił się do wyginięcia wielu gatunków grzybów i zwierząt. Gdy zdał sobie sprawę z negatywnej konsekwencji tego zjawiska, podjął się ochrony najrzadszych i najcenniejszych osobliwości przyrody. Dziś pracuje nad poznaniem przyczyn ich wyginięcia, aby czynnie temu zapobiegać. Las jest dobrem narodowym. Należy do nas wszystkich. Korzysta z niego nie tylko państwo, ale też bezpośrednio każdy z nas. Odpowiedzialność za stan lasów nie tylko spada na leśników jako ich gospodarzy, ale i na nas – użytkowników. Pojęcie ochrony lasu oznacza stosowanie różnych form opieki w stosunku do wybranych obszarów, obiektów, gatunków. Opieka ta polega najczęściej na oszczędnym korzystaniu, bądź całkowitym zaniechaniu eksploatacji wybranych obiektów leśnych. Ochronę środowiska prowadzimy też przez edukację społeczeństwa, mającą na celu budowanie świadomości przyrodniczej każdego z nas. Ma ona przynieść w przyszłości wymierne korzyści, polegające na ograniczaniu szkód czynionych przez człowieka.
Słyszymy dziś często w środkach masowego przekazu o problemach związanych z ochroną przyrody i ekologii. A słowa ekologia i ekologiczny są, niestety, nadużywane. Czy to tylko moda, czy konieczność? Zapewne jedno i drugie. Często stosuje się pojęcie produkt ekologiczny w hasłach reklamowych dla uzyskania większego popytu na dany towar, jednak często hasło to mija się z prawdą . Moda np. na papierowe torebki zamiast plastykowych reklamówek jest ekologiczna i przyjazna, środowisku, szkoda tylko, że w Polsce jeszcze nie osiągnęła takiego sukcesu jak w USA. Musimy zdawać sobie sprawę z konieczności ochrony powietrza, wody i gleby, obowiązku zmniejszania odpadów i poszukiwania bezpiecznych dla środowiska sposobów uzyskiwania energii, konieczności stosowania technologii mało- i bezodpadowych, oszczędnego korzystania z zasobów surowcowych i zasobów biosfery, a także racjonalnego używania substancji chemicznych. Jesteśmy częścią natury, a niszcząc ją, lekceważąc jej prawa – niszczymy samych siebie. Kiedy i w jaki sposób budzić tę świadomość?
Od ponad 80 lat Liga Ochrony Przyrody działa na rzecz środowiska przyrodniczego i\nedukacji przyrodniczej. Między innymi dzięki jej działalności powstał resort przyrodniczy. Liga ma także udział w opracowaniu przez Rząd zasad polityki ekologicznej państwa. Za swoje zasługi organizacja została odznaczona orderem “Polonia Restituta”. Dzień dziewiąty stycznia nie jest przypadkowy. Tego dnia, w 1928 roku, uznani przyrodnicy i naukowcy założyli nową organizację – LOP. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był wybitny botanik i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. Władysław Szafer. Celem LOP są społeczne działania na rzecz środowiska naturalnego, upowszechnianie wiedzy o jego ochronie oraz kultury i etyki ekologicznej. Zabiega ona również o wprowadzenie w Polsce strategii zrównoważonego rozwoju. Od momentu powstania organizacja prowadziła bardzo aktywną działalność, przerwaną przez wybuch drugiej wojny światowej. Po wojnie stała się powszechną organizacją społeczną – w szkołach i zakładach pracy, w osiedlach i gminach powstawały jej koła i kluby.
